Glazenslaande scheepsklok uitgelegd
Een mechanische scheepsklok die "de glazen slaat" is geen gewoon uurwerk dat heel of half uur slaat. Hij volgt een eeuwenoude maritieme traditie: de wachtindeling op zee. In dit artikel leggen wij uit wat glazen precies zijn, hoe de telling werkt, en welke klokken in onze collectie deze authentieke functie hebben.
Wat zijn "glazen" eigenlijk?
De term "glazen" komt uit de tijd dat scheepslieden de tijd maten met een zandloper — meestal van 30 minuten. Elke keer dat de zandloper omgekeerd werd ("een glas keren"), klonk een slag op de scheepsbel om de bemanning te informeren. De wachten aan boord duurden vier uur, dus per wacht waren er acht omkeringen — acht "glazen".
De zes wachten van de zeevarende dag
Een etmaal aan boord werd traditioneel verdeeld in zes wachten van vier uur:
- Hondenwacht (00.00 - 04.00 uur) — de stilste, donkerste wacht
- Dagwacht (04.00 - 08.00 uur) — wakker worden, ontbijt voorbereiden
- Voormiddagwacht (08.00 - 12.00 uur)
- Namiddagwacht (12.00 - 16.00 uur)
- Platvoetwacht (16.00 - 20.00 uur) — vaak korter, "Eerste platvoet" 16-18 en "Tweede platvoet" 18-20, om dezelfde matrozen niet steeds dezelfde uren te geven
- Eerste wacht (20.00 - 00.00 uur)
Hoe slaat de klok de glazen?
Binnen elke wacht van vier uur loopt de telling als volgt op:
| Tijd | Aantal slagen | Patroon |
|---|---|---|
| 30 min na wachtbegin | 1 slag | 1 enkele |
| 1 uur na wachtbegin | 2 slagen | "ding-ding" |
| 1u30 na wachtbegin | 3 slagen | "ding-ding . ding" |
| 2 uur na wachtbegin | 4 slagen | "ding-ding . ding-ding" |
| 2u30 na wachtbegin | 5 slagen | "ding-ding . ding-ding . ding" |
| 3 uur na wachtbegin | 6 slagen | 3 paren |
| 3u30 na wachtbegin | 7 slagen | 3 paren + 1 |
| 4 uur (einde wacht) | 8 slagen | 4 paren — wachtwissel |
De slagen worden in paren weergegeven. Tussen elk paar is een korte pauze. Na het achtste glas (vier paren) volgt de wachtwissel.
Voorbeelden door de dag
- 04.30 uur — 1 slag (eerste glas van de dagwacht)
- 06.00 uur — 4 slagen (vier glazen, helft van de wacht)
- 07.30 uur — 7 slagen
- 08.00 uur — 8 slagen, wachtwissel naar voormiddagwacht
- 08.30 uur — 1 slag (eerste glas van de voormiddagwacht), de cyclus begint opnieuw
Welke klokken slaan glazen?
In ons assortiment zijn dit de typen die echt de maritieme glazen slaan:
- Schatz 1881 Royal Mariner — mechanisch, 8-dagen uurwerk, klassiek handwerk
- Weems & Plath geslagen klok / 35067 — chroom of messing, mechanisch geslagen
- Wempe Pilot II / Cup II — premium-segment, RVS uitvoeringen
- Bepaalde Vion-modellen — quartz met elektronische slag
Bekijk onze categorie mechanische scheepsklokken voor de volledige selectie geslagen klokken.
De slag uitschakelen
Veel mechanische glazen-slaande klokken hebben een knopje of schuifje aan de achterzijde om de slag tijdelijk uit te schakelen — handig 's nachts of tijdens vergaderingen. De klok blijft dan gewoon de tijd lopen, maar zwijgt.
Veelgestelde vragen
Slaat een scheepsklok ook op de heel uren?
Ja, maar niet als 1-12 zoals een gewone klok. Op het hele uur slaat hij het bijbehorende aantal glazen (2, 4, 6 of 8) volgens de wachtcyclus. Pas bij ervaring leest u zo de tijd uit het slagpatroon.
Mag ik de wijzers verzetten als de klok aan het slaan is?
Nooit terugdraaien — dat kan het slagwerk beschadigen. Vooruit verzetten mag, maar wacht tot de slag is afgerond.
Hoe luid is een glazenslaande klok?
Niet luider dan een Westminster-klok. De slag is helder en aangenaam, vergelijkbaar met een fietsbel of huiselijke koekoeksklok. In een woonkamer wel goed hoorbaar, niet storend.
Wat is het verschil met een Westminster-slag?
Een Westminster-klok speelt een melodie van 4-5 noten op het kwartier. Een glazen-slaande scheepsklok slaat alleen ritmische slagen, gegroepeerd in paren — geen melodie, wel een herkenbaar maritiem patroon.
Welke klok is geschikt voor een slaapkamer?
Een quartz scheepsklok zonder slag, of een mechanische klok met uitschakelbare slag voor de nacht. De pure uurwerktijd-tikken is doorgaans niet hinderlijk; de slag wel.